استان قزوين با مساحت ۱۵۶۴۰ كيلومتر مربع قريب ۱% مساحت كل ايران را تشكيل مي دهد اما بدليل موقعيت خاص جغرافيايي همواره از نظر سياسي و اقتصادي مورد توجه بسيار زياد حكومتها و فعالان عرصه اقتصادي بوده است .
اين استان كه بر سر چهار راه مواصلاتي شمال –جنوب و شرق و غرب كشور و در مسيرجاده ابريشم قرار گرفته است همواره مركز مبادلات اقتصادي با كشورهاي گوناگون بوده و بهمين دليل در طي قرون متمادي محل تبادل آراء و انديشه هاي ملل مختلف و مهد پرورش شخصيتهاي بزرگ علمي ، فرهنگي و هنري بوده است . شخصيتهائي همچون مير عماد ،عارف قزويني، عبيدزاكاني ، علامه دهخدا و صدها انديشمند و هنرمند ديگر كه هر كدام در عصر خويش تحولي در عرصه فرهنگ و ادب كشور ايجاد نموده اند .

موقعيت جغرافيايي و تقسيمات اداري و جمعيت

استان قزوين در حوزه مركزي ايران قرار گرفته است . اين استان در ۱۵۰ كيلومتري شمال غرب تهران قرار دارد ، از شمال به استانهاي گيلان و مازندران ، از جنوب به استان مركزي ، از غرب به استانهاي زنجان و همدان و از شرق به استان تهران محدود مي باشد .
بر اساس آخرين تقسيمات كشوري در پايان سال ۱۳۸۵ استان قزوين داراي 5 شهرستان به نامهاي قزوين، البرز، آبيك ، بوئين زهراء و تاكستان ، ۲۴ شهر ، ۱۹ بخش و ۴۶ دهستان مي باشد . بر اساس سرشماري مركز آمار ايران جمعيت استان در سال ۸۵، 1143200 نفر است و نرخ رشد جمعيت استان ۶۷/۱ در صد مي باشد .جمعيت فعال ۳۵% جمعيت استان را تشكيل ميدهد ۶۳% جمعيت استان درشهرها و ۳۷% آن در روستاها ساكن مي باشند.

منابع طبيعي و شرايط اقليمي

استان قزوين با بارندگي متوسط از مناطق معتدل كشور به شمار مي رود . بلنديهاي رشته كوه البرز در جهت شمال شرقي-شمال غربي به صورت كوههاي پراكنده اين استان را از ديگر استانهاي همجوار متمايز كرده است . اين استان در دامنه جنوبي البرز واقع شده و تمام قسمتهاي شمالي ، غربي و جنوبي آن كوهستاني است . مرتفع ترين كوههاي استان عبارتند از سياهلان با ارتفاع ۴۱۷۵ متر ، كي جگين با ارتفاع ۳۵۰۰ متر و سفيد كوه با ارتفاع ۲۳۰۰ متر ، حداقل ارتفاع استان از سطح دريا ۳۰۰ متر مي باشد كه در شمال غربي استان در منطقه طارم سفلي و كناره هاي درياچه سفيد رود واقع شده است .
ميانگين بارندگي استان در حدود ۳۲۰ ميليمتر در سال است . آبهاي سطحي استان در دو حوزه آبريز جاري است . حوزه شمالي (سفيد رود )كه از رودخانه هاي طالقان رود و الموت رود تشكيل شده كه در منطقه شير كوه از اتصال آنها رودخانه شاهرود تشكيل مي گردد . حوزه آبريز جنوبي (شور) كه شامل رودخانه هاي حاجي عرب خررود ، ابهر رود و تعدادي ازرودخانه هاي كوچك دامنه جنوبي البرز مي باشد .
تنوع اقليمي استان و قابليتهاي آبي و خاكي زمينه خوبي براي كشت انواع محصولات گرمسيري در منطقه طارم سفلي و رودبار الموت و ساير محصولات سردسيري را در ديگر نقاط استان فراهم آورده است ..
دراستان قزوين انواع آب هاي معدني باتركيب شيميايي وخصوصيات خاص وجود دارد همچنين وجود آب گرم هاي طبيعي باتركيبات املاح معدني وجود دارد كه مورد استفاده بسياري از گردشگران قرارمي گيرد. درمناطق كوهستاني استان طبيعت بسيار زيبا باجاذبه هاي گردشگري فراوان مكان مناسبي براي استراحت وتفريح علاقمندان درجهان است درمنطقه الموت وطارم سفلي نيز اماكن جذاب زيادي وجود دارد .

عمده ترين شاخصهاي رشد اقتصادي استان قزوين

سرمايه‌گذاريهاي گسترده‌ در بخشهاي مختلف رشد قابل ملاحظه‌اي در شاخصهاي اقتصادي استان قزوين بوجود آورده است. يكي از مهمترين آنها رشد سرمايه گذاري و توليدات صنعتي ميباشد كه استان قزوين را در رديف ۶ استان اول دربين ۲۸استان كشور قرار داده است . در زمينه كشاورزي ، توليد دام وطيور نيز استان قزوين دررتبه استان هاي مهم كشور قراردارد. وجود امكانات زير بنايي از قبيل برق مناسب ، شبكه گسترده پست و مخابرات و نيز در دسترس بودن شبكه گاز طبيعي ، زمينه سرمايه‌گذاري در بخشهاي مختلف را فراهم نموده است.

تاريخ و فرهنگ

بنا به گزارش تاريخنگاران يونانى، ‌ پيش از آمدن آريايى‌ها به فلات ايران، مردمى در بخشى از دره‌هاى شمالى اين سرزمين مى‌زيستند كه «مرد» يا «آمارد» خوانده مى‌شدند. اينان مردمى سلحشور و جنگجو بودند. مؤلف كتاب ايران ‌باستان جايگاه اين قوم را نواحى تنكابن ذكر كرده است؛ ولى چون سفيدرود را در قديم «آمارد» مى‌گفتند، به نظر مى‌رسد كه درهٔ رودهاى شاهرود و سفيدرود نيز جزءِ زيستگاه‌هاى «آمارد»ها بوده باشند. يكى از زيستگاه‌هاى آماردها، دشت قزوين و مناطق كوهستانى شمالى و جنوبى و غربى آن است كه به مسكن مهاجران آريايى تبديل شده و مردم ديلم در آن مستقر گرديده‌اند. از اين‌رو مى‌‌توان گفت كه مردم قزوين در اصل آريايى و از خاندان ديلم بوده‌اند كه به واسطهٔ آميزش با آماردها، تازيان، تركان و مغولان تغييراتى در ويژگى نژادى، زبان و فرهنگ آن‌ها پديد آمده است.
زبان مردمِ قزوينِ قديم، زبان ديلمى بوده است؛ يعنى مانند مردم رودبار و الموت كنونى گفت‌وگو مى‌كرده‌‌اند. در قديم، ‌ قلمرو زبان ديلمى در استان قزوين محدوده‌اى شامل بخش‌هاى شمالى (الموت، رودبار و طالقان) و بخش‌هاى جنوبى استان قزوين (سراسر رامند) را در بر مى‌گرفته است. امروزه هم مردم اين نواحى به زبانى نزديك به زبان پهلوى سخن مى‌‌گويند. مردم شهر قزوين نيز تا حملهٔ‌ مغول به زبان پهلوى گفت‌‌وگو مى‌كرده‌اند. با گذشت زمان، ‌ به تدريج اين زبان فراموش شده و فارسى كنونى جانشين آن گرديده است.
پس از حاكميت تركان سلجوقى، كم‌كم زبان تركى در بخش‌هايى از ايران‌زمين رواج يافت و در دورهٔ فرمانروايى مغولان نيز كه بيش از سه قرن دوام يافت، به روندِ رواج و گسترش اين زبان يارى رساند.
در حال حاضر، در محدودهٔ استان قزوين مردم دهستان‌هاى خرقان، ابهررود، قاقزان، تارم، افشاريه، زهرا و بعضى از روستاهاى بشاريات، اقبال و پشگلدره، و در خود شهر قزوين نيز بخش‌هاى شمالى و شمال غربى شهر؛ يعنى محله‌هاى درب‌كوشك، شيخ‌آباد، گوسفند‌ميدان، قملاق و ديمج كه در سده‌هاى پيشين جايگاه و نيز توقفگاه اميران، درباريان، خادمان و مأموران دربار صفوى بوده است، بيشتر به زبان تركى سخن مى‌گويند؛ در صورتى كه مردم محله‌هاى شرقى، ‌ جنوبى و مركزي؛ يعنى محله‌هاى پنبه‌ريسه، راه ‌چمان، راه ‌‌رى، خندقبار، مغلاوك، آخوند، سكه شريحان و خيابان، كه كم‌تر با مأموران و درباريان تماس داشته‌اند، به زبان فارسى سخن مى‌گويند.
در حال حاضر، به جز مردم بومى، قوم‌هايى هم‌چون كرد، لر، ترك و طايفه‌هايى چون مراغه‌اى‌ها (كله‌بزى‌ها) در اين استان زندگى مى‌كنند. شاهسون‌هاى اينانلو، شاهسون‌هاى بغدادى، طايفه‌هاى انصارى، رشوند، كاكاوند، غياثوند و چگنى از جملهٔ‌ اين طايفه‌ها هستند كه در طى صدها سال با يك‌ديگر همزيستى مسالمت‌آميز داشته‌اند و از آداب و رسوم و سنت‌‌هاى قومى هم‌ديگر تأثير پذيرفته‌اند.
استان قزوين زادگاه انديشمندان و سياستمداران برجسته‌اى بوده است كه در صحنهٔ سياست، هنر و ادب سرزمين ايران درخشيده‌اند. سرشنا‌س‌ترين چهرهٔ سياسى اين خطه ميرزاحسين‌خان مشيرالدوله (سپهسالار) است كه در عهد ناصرى وزير و صدراعظم بوده است. ساختمان مجلس شوراى ملى در ميدان بهارستان و مسجد سپهسالار تهران از بناهايى است كه اين رجل سياسى بنا نهاده است. از اديبان و شاعران نامدار قزوين نيز مى‌توان از عبيد زاكانى شاعر و نويسنده و اديب نكته‌سنج و طنزپرداز قرن ششم و هفتم هجرى قمري؛ شيخ احمد غزالي؛ خواجه امام ابوالقاسم رافعي؛ امام زكرياى قزويني؛ حمداللّه مستوفى مورخ و نويسندهٔ نامدار، و از معاصران عارف قزوينى، علامه على‌اكبر دهخدا، علامه محمد قزوينى و سيد اشرف‌الدين قزوينى (نسيم شمال) را نام برد كه هر يك منشاءِ خدمات درخشانى در عرصهٔ هنر و ادب ايران شده‌اند.